Frezy protetyczne - jak dobrać frez do akrylu, metalu, gipsu i termoplastów?

Od czego zacząć wybór frezu protetycznego?

Najważniejsze pytanie brzmi: jaki materiał będziesz opracowywać? W technice dentystycznej ten sam kształt frezu może być dostępny w kilku nacięciach, a każde z nich będzie zachowywać się inaczej na akrylu, metalu, gipsie albo materiale termoplastycznym.

Frezy protetyczne NTI są frezami z węglika spiekanego. O sposobie pracy decyduje przede wszystkim konstrukcja ostrzy: ich układ, grubość i geometria. Jedne nacięcia lepiej nadają się do kontrolowanej korekty i konturowania, inne do szybkiego zbierania większej ilości materiału, a jeszcze inne do dokładniejszego wykańczania powierzchni.

Jeżeli chcesz najpierw przejrzeć cały asortyment, zacznij od kategorii Frezy protetyczne. Jeśli wiesz już, z jakim materiałem pracujesz, możesz przejść od razu do podkategorii: Frezy do akrylu, Frezy do metalu, Frezy do gipsu albo Frezy do materiałów termoplastycznych.

1. Dobór frezu według materiału i etapu pracy

Najprostszy sposób wyboru frezu to połączenie dwóch informacji: materiału i etapu pracy. Ten sam materiał może wymagać innego nacięcia przy zgrubnym zbieraniu, a innego przy dokładniejszej korekcie lub wykończeniu powierzchni.

Przy częstej pracy z jednym materiałem lepiej dobrać frez do konkretnego etapu: zgrubnego zbierania, korekty kształtu albo dokładniejszego wykończenia. Uniwersalne nacięcia sprawdzają się przy wielu drobnych korektach, ale przy akrylu, metalu, gipsie i termoplastach warto korzystać z frezów zaprojektowanych pod zachowanie danego materiału.

2. Co oznaczają nacięcia frezów?

Oznaczenia takie jak CE, SCE, SCN, GE, NP, FE, GTi, SXCN, XCE, XCN czy QSCN opisują konstrukcję ostrzy frezu. Nie są odpowiednikiem gradacji nasypu diamentowego - frezy protetyczne pracują ostrzami, a nie nasypem.

Kolor paska przy frezach jest skrótem ułatwiającym rozpoznanie typu nacięcia, ale przy zakupie najbezpieczniej patrzeć na pełne oznaczenie frezu: CE, SCE, SCN, GE, NP, FE, GTi, SXCN, XCE, XCN lub QSCN.

3. Frezy do akrylu - kiedy CE, SCE, SCN, GE albo XCE?

Akryl jest jednym z najczęściej opracowywanych materiałów w technice dentystycznej. Frezy do akrylu są używane m.in. przy protezach całkowitych i częściowych, płytach aparatów ruchomych, łyżkach indywidualnych, szynach oraz pracach tymczasowych z tworzyw.

W praktyce chodzi najczęściej o usunięcie nadmiaru materiału po polimeryzacji, korektę brzegu protezy, skrócenie płyty, odciążenie miejsca drażniącego, modelowanie obrzeży albo wstępne opracowanie powierzchni przed wygładzeniem i polerowaniem.

CE sprawdza się przy bardziej kontrolowanej korekcie i konturowaniu. To dobry wybór wtedy, gdy nie trzeba agresywnie zbierać materiału, tylko raczej dopracować kształt i bezpiecznie opracować powierzchnię.

SCE i SCN lepiej sprawdzają się wtedy, gdy trzeba szybciej opracować akryl lub usunąć większy nadmiar tworzywa. SCE ma grube ostrza krzyżowe do tworzyw, a SCN grube ostrza równoległe, dlatego oba nacięcia częściej wybiera się do zgrubniejszej obróbki niż do kontrolowanego wykańczania.

GE i XCE warto rozważyć wtedy, gdy zakres redukcji jest jeszcze większy. GE jest projektowane do szybkiego usuwania materiału z akrylu i gipsu, a XCE do intensywnej redukcji akrylu, tworzyw i gipsu. Takie frezy mają sens wtedy, gdy trzeba szybko zebrać większą ilość materiału przed dalszym dopracowaniem pracy.

Pełną grupę znajdziesz tutaj: Frezy do akrylu.

4. Frezy do metalu - czym różni się CE, FE, NP i GTi?

Frezy do metalu są używane przy opracowywaniu koron, mostów, protez szkieletowych, elementów retencyjnych, prac kombinowanych i innych metalowych elementów protetycznych. W zależności od sytuacji mogą służyć do korekty kształtu, opracowania krawędzi, usunięcia nadlewu, dopracowania powierzchni albo wykończenia pracy przed dalszym etapem.

CE to nacięcie do bardziej uniwersalnej, kontrolowanej pracy. Sprawdza się tam, gdzie nie potrzeba jeszcze bardzo drobnego wykańczania, ale ważna jest dobra kontrola instrumentu i przewidywalne opracowanie powierzchni.

FE ma drobne ostrza krzyżowe, dlatego lepiej nadaje się do dokładniejszego wykańczania powierzchni metalowych i uzyskania gładszego efektu po frezowaniu. To dobre rozwiązanie wtedy, gdy korekta jest mniejsza, a powierzchnia wymaga bardziej precyzyjnego dopracowania.

NP jest nacięciem typu jeżyk i należy je łączyć przede wszystkim z metalami nieszlachetnymi, koronami, mostami i pracami kombinowanymi. To nie jest podstawowy frez do akrylu, tylko specjalistyczne nacięcie do konkretnego typu prac metalowych.

GTi to osobna grupa frezów do tytanu, z charakterystycznym nacięciem w kształcie choinki. Warto po nie sięgnąć wtedy, gdy pracujesz z tytanem i zależy Ci na stabilniejszej, bardziej kontrolowanej pracy na trudnym materiale.

Pełną grupę znajdziesz tutaj: Frezy do metalu.

5. Frezy do gipsu - dlaczego potrzebują innych nacięć?

Frezy do gipsu są stosowane przy modelach roboczych, modelach diagnostycznych, modelach ortodontycznych i kamieniu modelowym. Najczęściej służą do korekty podstawy modelu, wyrównania powierzchni, redukcji nadmiaru gipsu, dopracowania krawędzi albo opracowania większych fragmentów materiału pomocniczego.

SXCN to lekko skręcone nacięcie bezpieczne do gipsu. Jest przeznaczone do modeli gipsowych i kamienia modelowego, również przy pracy na mokrym gipsie. To dobry punkt wyjścia wtedy, gdy ważniejsza od agresywnego zbierania jest bezpieczna, kontrolowana korekta.

SCE i GE mają większą zdolność zbierania materiału. SCE sprawdza się przy szybszym zbieraniu akrylu, materiałów łyżkowych i wybranych pracach z gipsem, a GE przy szybkim usuwaniu materiału z akrylu oraz gipsów suchych i mokrych.

XCE i XCN są rozwiązaniem do bardziej intensywnej redukcji. XCE ma bardzo grube ostrza krzyżowe, a XCN bardzo grube ostrza równoległe. Oba nacięcia mają sens wtedy, gdy trzeba opracować większą ilość gipsu lub tworzywa w krótszym czasie.

Pełną grupę znajdziesz tutaj: Frezy do gipsu.

6. Frezy do materiałów termoplastycznych - kiedy QSCN?

Materiały termoplastyczne, takie jak nylon, silikon, acetal czy miękkie akryle, zachowują się inaczej niż klasyczny akryl lub metal. Są bardziej miękkie i ciągliwe, dlatego przy opracowywaniu mogą wymagać innego rodzaju nacięcia.

QSCN to proste, zgrubne nacięcie z poprzecznym przejściem, przeznaczone właśnie do materiałów miękkich i ciągliwych. Taki frez ma sens przy korekcie protez elastycznych, elementów z acetalu, wybranych materiałów silikonowych albo miękkich akryli, kiedy standardowe frezy do akrylu nie pracują już tak przewidywalnie.

Wybór konkretnego kształtu zależy od miejsca pracy: inny frez lepiej sprawdzi się przy brzegu płyty, inny przy większej powierzchni, a jeszcze inny przy bardziej punktowej korekcie.

Jeżeli obrabiasz nylon, acetal lub elastyczne materiały protetyczne, najlepiej zacząć od kategorii Frezy do materiałów termoplastycznych.

Porównanie nacięć frezów według materiału

Jeśli porównujesz kilka nacięć naraz, pomocne jest zestawienie ich według charakteru pracy i materiału. Poniższa ściąga zbiera najważniejsze oznaczenia frezów protetycznych NTI: CE, FE, NP, SCE, SCN, XCE, XCN, SXCN, GE, QSCN i GTi.

 7. Czy jeden frez może być uniwersalny?

Tak, ale tylko do pewnego stopnia. Frezy CE są najbardziej uniwersalne i w wielu gabinetach oraz pracowniach wystarczą do podstawowej pracy na akrylu i metalu. To dobry wybór wtedy, gdy potrzebujesz jednego frezu do drobnych korekt, ogólnego opracowania i konturowania.

Uniwersalność ma jednak granice. Jeśli pracujesz często z jednym materiałem albo wykonujesz powtarzalny etap pracy, frez specjalistyczny będzie wygodniejszy i bardziej przewidywalny:

• do dokładniejszego wykańczania metalu - FE,
• do metali nieszlachetnych, koron i mostów - NP,
• do szybkiego zbierania akrylu i tworzyw - SCE lub SCN,
• do intensywnej redukcji akrylu, tworzyw i gipsu - XCE lub XCN,
• do modeli gipsowych i kamienia modelowego - SXCN,
• do tytanu - GTi,
• do materiałów miękkich i ciągliwych - QSCN.

Dlatego przy małym zakresie pracy można zacząć od CE, ale przy regularnej pracy z akrylem, metalem, gipsem lub termoplastami lepiej dobrać nacięcie do materiału.

8. Czy frezy protetyczne przydają się także w gabinecie stomatologicznym?

Frezy protetyczne kojarzą się głównie z laboratorium, ale wybrane frezy na prostnicę mogą być przydatne również w gabinecie. Dotyczy to przede wszystkim drobnych korekt elementów akrylowych i termoplastycznych, gdy po przymiarce trzeba usunąć punktowy nadmiar materiału albo skorygować kształt przed wygładzeniem i polerowaniem.

W gabinecie nie chodzi o pełną obróbkę laboratoryjną. Frez może skrócić, odciążyć albo skorygować materiał, ale nie powinien być traktowany jako etap końcowego wykończenia. Po frezowaniu powierzchnia wymaga wygładzenia i polerowania, szczególnie przy elementach mających kontakt z błoną śluzową.

Przykładowe sytuacje gabinetowe

• korekta protezy akrylowej po przymiarce lub oddaniu pracy - miejscowe odciążenie brzegu, skrócenie zbyt długiego fragmentu płyty, korekta miejsca drażniącego śluzówkę;
• korekta płyty aparatu ruchomego - zebranie nadmiaru akrylu przy brzegu płyty, korekta fragmentu uciskającego albo dopasowanie elementu po aktywacji aparatu;
• opracowanie szyny okluzyjnej, relaksacyjnej lub retencyjnej - skrócenie brzegu, korekta fragmentu drażniącego, dopasowanie kształtu po kontroli w jamie ustnej;
• drobna korekta korony, mostu lub uzupełnienia tymczasowego z akrylu / PMMA - redukcja nadmiaru materiału, korekta brzegu albo dopasowanie kształtu przed wygładzeniem;
• korekta elementu termoplastycznego - np. fragmentu protezy elastycznej, szyny lub elementu z acetalu, gdy materiał wymaga frezu do tworzyw ciągliwych.

Jeśli pracujesz głównie z aparatami ruchomymi, szynami lub płytami akrylowymi, sprawdź kategorię Frezy do aparatów i szyn ortodontycznych. Jeśli potrzebujesz pełnego zakresu kształtów i nacięć do techniki dentystycznej, lepszym punktem wyjścia pozostaje kategoria Frezy protetyczne.

9. Jak czytać kartę produktu frezu protetycznego?

Przy zakupie frezu zwróć uwagę przede wszystkim na parametry, które realnie zmieniają sposób pracy:

• materiał, do którego frez jest przeznaczony - akryl, metal, gips, termoplasty, tytan,
• nacięcie - CE, FE, NP, SCE, SCN, XCE, XCN, SXCN, GE, QSCN lub GTi,
• kształt części pracującej - np. stożek, płomień, walec, gruszka, kulka, torpeda,
• rozmiar - średnica i długość części pracującej,
• trzonek - w technice dentystycznej najczęściej HP na prostnicę,
• zalecane obroty - zwłaszcza przy dużych frezach i pracy z materiałami wrażliwymi na temperaturę.

Nie wybieraj frezu wyłącznie po zdjęciu. Ten sam kształt może występować w kilku nacięciach, a to właśnie nacięcie w największym stopniu decyduje o tym, jak instrument będzie pracował na materiale.

Przydatne kategorie w sklepie

• Frezy protetyczne
• Frezy do akrylu
• Frezy do metalu
• Frezy do gipsu
• Frezy do materiałów termoplastycznych
• Frezy do aparatów i szyn ortodontycznych

Przeczytaj też

• Jak dobrać wiertło stomatologiczne? Kształt, rozmiar, nasyp i trzonek
• Jak czytać katalog NTI? Kody, rozmiary i trzonki
• Jak wydłużyć żywotność wierteł stomatologicznych?

FAQ - frezy protetyczne

Jaki frez wybrać do korekty protezy akrylowej?

Do kontrolowanej korekty protezy akrylowej dobrym punktem wyjścia będzie CE. Jeżeli trzeba szybciej zebrać większy nadmiar materiału, lepiej rozważyć SCE, SCN, GE albo XCE - zależnie od zakresu pracy.

Jaki frez wybrać do metali nieszlachetnych?

Do metali nieszlachetnych, koron, mostów i prac kombinowanych najlepiej pasuje NP, czyli nacięcie typu jeżyk.

Czym różni się FE od CE?

CE to standardowe ostrza krzyżowe do bardziej uniwersalnej pracy przy akrylu i metalach. FE ma drobne ostrza krzyżowe i lepiej nadaje się do dokładniejszego wykańczania powierzchni metalowych.

Czym różni się SCE od SCN?

SCE ma grube ostrza krzyżowe do tworzyw, a SCN grube ostrza równoległe. Oba nacięcia służą do szybkiego opracowywania akrylu i tworzyw, ale różnią się geometrią pracy.

Jaki frez wybrać do gipsu?

Do modeli gipsowych i kamienia modelowego dobrym punktem wyjścia jest SXCN, szczególnie także przy pracy na mokrym gipsie. Do szybszej redukcji większej ilości materiału warto rozważyć GE, SCE, XCE albo XCN.

Jaki frez wybrać do nylonu albo acetalu?

Do nylonu, acetalu, silikonu i innych materiałów miękkich lub ciągliwych najlepiej zacząć od QSCN.

Jaki frez wybrać do tytanu?

Do tytanu najlepiej wybrać GTi - frez z charakterystycznym nacięciem w kształcie choinki, przeznaczony do stabilniejszej, kontrolowanej pracy na tym materiale.

Czy jeden frez protetyczny wystarczy do wszystkiego?

Do wielu codziennych korekt wystarczy CE, ale przy bardziej wyspecjalizowanej pracy lepiej dobrać frez do materiału i etapu pracy. Innego nacięcia potrzebuje akryl, innego metal nieszlachetny, innego mokry gips, a jeszcze innego tytan czy nylon.

Czy frezy protetyczne można stosować w gabinecie stomatologicznym?

Tak, wybrane frezy protetyczne mogą być przydatne w gabinecie przy korektach protez akrylowych, płyt aparatów ruchomych, szyn czy uzupełnień tymczasowych. Po frezowaniu powierzchnię trzeba jednak dalej wygładzić i wypolerować.